Ngọc phả
đền Hùng là bản ghi chép về thế thứ các đời vua Hùng và những sự kiện
huyền ảo có liên quan. Thực ra tên gọi đúng của bản Ngọc phả này là Hùng đồ thập bát diệp thánh vương ngọc phả cổ truyền (Ngọc phả cổ truyền về mười tám đời vua Hùng) hoặc Cổ Việt Hùng thị thất thập bát thế thánh vương ngọc phả cổ truyền (Ngọc phả cổ truyền về mười tám đời thánh vua triều Hùng nước Việt cổ). Do đó Ngọc phả đền Hùng hay Hùng triều ngọc phả chỉ là cách gọi ngắn gọn mà chúng ta ngày nay thường sử dụng.
Các
truyền thuyết về thời đại Hùng Vương dựng nước đã được lưu truyền trong
dân gian qua nhiều đời nay và có một sức sống bền bỉ, mãnh liệt cho dù
suốt “đêm dài Bắc thuộc” bọn ngoại bang xâm lược luôn tìm mọi cách xóa
bỏ bằng những chính sách đồng hóa dân tộc ta của chúng. Khi đất nước
bước vào thời kỳ độc lập, tự chủ đã tạo ra những điều kiện thuận lợi cho
hoạt động ghi chép, biên soạn, văn bản hóa các truyền thuyết thời Hùng
Vương. Bản Ngọc phả được coi là viết sớm nhất về thế thứ các đời vua
Hùng ra đời vào năm Thiên Phúc nguyên niên (980) đời vua Lê Đại Hành,
nhà Tiền Lê. Các triều đại sau đó đều cho tiến hành trùng đính (sửa chữa
lại) và thừa sao (sao chép lại). Bản Ngọc phả đền Hùng còn được lưu giữ
đến ngày nay là bản được sao chép có niên đại vào năm Hoằng Định thứ
nhất, tức năm 1600 đời vua Lê Kính Tông nhà Hậu Lê. Trong bản Ngọc phả
này có ghi: “Bản sao lưu ở chỗ quan lang, phụ đạo, cháu chắt của Hùng
Vương, cha truyền con nối, cùng làng Trung Nghĩa là dân Hộ nhi, Trưởng
tạo lệ, xã Nghĩa Cương coi giữ”. |